Aspiration Pneumonia คืออะไร ทำไมผู้สูงอายุติดเตียงเสี่ยงสูง

Aspiration Pneumonia คืออะไร ทำไมผู้สูงอายุติดเตียงเสี่ยงสูง

Aspiration Pneumonia คืออะไร

Aspiration Pneumonia คือ ภาวะปอดอักเสบจากการสำลัก ที่เกิดเมื่ออาหาร น้ำ น้ำลาย หรือสารคัดหลั่งจากช่องปากและคอหลุดลงไปถึงปอด แล้วเชื้อโรคในสิ่งที่สำลักทำให้เกิดการติดเชื้อ ผู้ดูแลหลายคนมักเข้าใจว่าเป็นแค่ “สำลักแล้วไอ” แต่ในความเป็นจริงการสำลักขนาดเล็กแบบไม่รู้ตัวก็เกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มีแรงไอลดลงหรือมีปัญหาการกลืน จากงานทบทวนทางคลินิกพบว่าโรคนี้พบได้บ่อยในคนอายุมาก ผู้ที่เปราะบาง และผู้ที่เคลื่อนไหวน้อย จึงเป็นภาวะที่ต้องเฝ้าระวังอย่างจริงจังในบ้านพักหรือ ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ

ทำไมผู้สูงอายุติดเตียงจึงเสี่ยงสูง

สาเหตุสำคัญคือ ภาวะกลืนลำบาก ซึ่งพบได้มากในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคหลอดเลือดสมอง สมองเสื่อม พาร์กินสัน หรืออ่อนแรงหลังเจ็บป่วย นอกจากนี้ผู้ป่วยที่นอนติดเตียงมักนอนราบ เคลื่อนไหวน้อย ไอขับเสมหะได้ไม่ดี และมีโอกาสเกิด silent aspiration หรือการสำลักแบบไม่มีอาการชัดเจนได้มากขึ้น จากการทบทวนงานวิจัยด้านผู้สูงอายุพบว่าภาวะกลืนลำบากในผู้สูงอายุที่อยู่ในสถานดูแลพบได้มากกว่าครึ่งหนึ่ง และงานวิจัยในผู้ป่วยสูงอายุยังชี้ว่าปัจจัยด้าน สุขภาพช่องปากที่ไม่ดี มีความสัมพันธ์กับการเกิด aspiration pneumonia อย่างมีนัยสำคัญ 

อาการที่ผู้ดูแลควรสังเกต

สัญญาณเตือนที่พบบ่อยคือ

• ไอหรือกระแอมบ่อยหลังทานอาหาร
• เสียงพูดหรือเสียงหายใจเปียก ๆ หลังกลืน
• มีไข้
• เสมหะมากขึ้น
• หายใจเร็ว
• ค่าออกซิเจนต่ำ (O2 Sat)
• ซึมลง หรือกินได้น้อยลง

หากมีอาการเหล่านี้ซ้ำ ๆ ควรประเมินเรื่องการกลืน เพราะแนวทางคลินิกแนะนำให้ผู้ที่สงสัยการสำลักหรือมีปอดอักเสบซ้ำได้รับการประเมินโดยทีมสหสาขา เช่น แพทย์ พยาบาล และนักแก้ไขการพูด/การกลืน และอาจพิจารณาการตรวจอย่าง VFSS หรือ FEES เพื่อดูว่ามีการสำลักจริงหรือไม่

ดูแลและป้องกันอย่างไร

• จัดท่าผู้ป่วยให้ นั่งตรงหรือยกศีรษะสูงระหว่างป้อนอาหาร และคงท่านี้ต่อหลังอาหาร เพื่อลดความเสี่ยง Aspiration Pneumonia
• ปรับเนื้ออาหารและความข้นของน้ำ ตามการประเมินรายบุคคล โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่มี ภาวะกลืนลำบาก
• ป้อนช้า ๆ คำเล็ก ๆ ไม่เร่งผู้ป่วย และสังเกตอาการไอ กระแอม หรือเสียงเปลี่ยนหลังกลืน
• หลีกเลี่ยง การป้อนอาหารขณะผู้ป่วยง่วงมาก เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยง สำลักอาหารลงปอด
• ดูแล สุขภาพช่องปาก สม่ำเสมอ เพราะคราบจุลินทรีย์ในปากเป็นแหล่งเชื้อที่เพิ่มความเสี่ยง ปอดอักเสบในผู้สูงอายุ
• พลิกตะแคง เปลี่ยนท่า และกระตุ้นการเคลื่อนไหว เท่าที่ทำได้ เพื่อลดการคั่งของเสมหะใน ผู้ป่วยติดเตียง
• การให้อาหารทางสายยางไม่ได้ตัดความเสี่ยงการสำลักทั้งหมด ผู้ดูแลยังต้องสังเกตอาการหลังให้อาหาร
• หากมีอาการ ไอหลังให้อาหาร หายใจเหนื่อย เสมหะมาก หรือปอดอักเสบซ้ำ ควรรีบปรึกษาแพทย์และทีมดูแลทันที

ที่มายลักษณ์ เนอร์สซิ่งโฮม พร้อมดูแล

หากครอบครัวกังวลเรื่องการสำลักอาหารหรือภาวะ Aspiration Pneumonia ใน ผู้ป่วยติดเตียง การเลือกศูนย์ดูแลที่มีระบบเฝ้าระวังใกล้ชิดคือสิ่งสำคัญ ที่ ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ ของเรา มีทีมบุคลากรและ พยาบาลดูแลตลอด 24 ชั่วโมง พร้อม อุปกรณ์ช่วยดูแล สถานที่ปลอดภัย สะอาด และเหมาะกับผู้สูงอายุ มีการจัดท่าป้อนอาหาร ดูแลเสมหะ สุขภาพช่องปาก พลิกตัว เปลี่ยนท่า และสังเกตอาการผิดปกติอย่างต่อเนื่อง เพื่อช่วยลดความเสี่ยง ปอดอักเสบจากการสำลัก และให้ครอบครัวมั่นใจว่าผู้สูงอายุได้รับการดูแลอย่างปลอดภัย อบอุ่น และเหมาะสมกับแต่ละราย